ՀՀ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ. ՏԵՂԵԿԱԳԻՐ 3(124)2026
ԱՆՁԻ ՀԱՆՁՆՄԱՆ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ՀԻՄՔԵՐԻ ԵՎ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԹՈՒՅԼԱՏՐԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ
ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ
Ամփոփագիր
Հոդվածում ուսումնասիրվում է անձի հանձնման իրավական հիմքերի առկայության և հանձնման սահմանադրական թույլատրելիության հարաբերակցության խնդիրը։ Հետազոտության նպատակը պարզելն է, թե որքանով կարող է միջազգային պայմանագրից կամ փոխադարձությունից բխող հանձնման հնարավորությունը համարվել բավարար՝ անձի փաստացի փոխանցումը թույլատրելու համար։ Վերլուծվում են ՀՀ Սահմանադրության 55-րդ հոդվածը, «Քրեական վարույթներով իրավական օգնության մասին» օրենքի գործող կարգավորումները, «Հանձնման մասին» եվրոպական կոնվենցիան և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի առանցքային նախադեպերը։ Հոդվածի մեթոդաբանական հիմքն են նորմատիվ, համեմատական և նախադեպային վերլուծությունը, ինչպես նաև իրավական կարգավորումների համակարգային մեկնաբանությունը։ Հիմնավորվում է, որ հանձնման իրավական հիմքը և հանձնման սահմանադրական թույլատրելիությունը նույնական կատեգորիաներ չեն. առաջինը որոշում է պետությունների համագործակցության հնարավորությունը, իսկ երկրորդը՝ այդ հնարավորության իրականացման թույլատրելի սահմանները կոնկրետ անձի նկատմամբ։ Առաջարկվում է հանձնման որոշումների գնահատման եռաստիճան մոտեցում՝ իրավական հիմքի ստուգում, անձնավորված վտանգների գնահատում և պաշտպանության ընթացակարգային արդյունավետության ապահովում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դիվանագիտական երաշխիքների ապացուցողական արժեքին և որոշումների դատական վերանայմանը։ Եզրակացվում է, որ հիմնարար իրավունքների իրական պաշտպանության համար անհրաժեշտ է որոշման պատճառաբանության միասնական չափանիշների ձևավորում։ Հոդվածի արդյունքները չեն նույնացվում օրենքով արդեն նախատեսված երաշխիքների հետ. ներկայացվում են դրանց կիրառման միասնականացմանն ուղղված մեկնաբանական և օրենսդրական առաջարկություններ՝ հատուկ ընդգծելով դատական վերանայման առարկայի հստակեցումը։
Հիմնաբառեր. անձի հանձնում, սահմանադրական երաշխիքներ, իրական վտանգ, դիվանագիտական երաշխիքներ, դատական վերահսկողություն:
DOI: https://10.59560/18291155-2026.3-231
Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանի վեբկայքն ստեղծվել է Եվրոպական միության և Եվրոպայի խորհրդի կողմից՝ Գործընկերություն հանուն լավ կառավարման (ԳԼԿ II) ծրագրային ձևաչափի շրջանակներում ֆինանսավորվող և Եվրոպայի խորհրդի կողմից իրականացվող «Աջակցություն դատական բարեփոխումների իրականացմանը` Հայաստանում դատական իշխանության անկախության և արհեստավարժության ամրապնդումը» ծրագրի շրջանակներում: Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանի վեբկայքում ներկայացված տեսակետները որևէ պարագայում չեն կարող համարվել Եվրոպական միության և/կամ Եվրոպայի խորհրդի պաշտոնական տեսակետի արտահայտում:
Սահմանադրական դատարանի պաշտոնական կայքի վերազինումը հնարավոր է դարձել Ամերիկայի ժողովրդի աջակցությամբ՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Միջազգային զարգացման գործակալության (ԱՄՆ ՄԶԳ) ֆինանսավորմամբ իրականացվող՝ ԱՄՆ ՄԶԳ Հայաստանի Արդարադատության ոլորտի աջակցության ծրագրի շրջանակում: Կայքի բովանդակության պատասխանատուն ՀՀ Սահմանադրական դատարանն է: Կայքում տեղ գտած տեսակետները պարտադիր չէ, որ արտացոլեն ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության կամ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարության տեսակետները: