Ամփոփագիր

Հոդվածում ուսումնասիրվում են իրավասության վերաբերյալ վեճերի լուծման ոլորտում սահմանադրական դատարանի լիազորության ձևավորման տեսական, պատմական և համեմատական-իրավական օրինաչափությունները։ Հետազոտության առարկան սահմանադրական դատարանի՝ նորմատիվ վերահսկողություն իրականացնող մարմնից դեպի սահմանադրական մարմինների միջև առաջացող կառուցակարգային հակասությունների իրավական արբիտրի վերաճման գործընթացն է։ Հոդվածի նպատակն է բացահայտել, թե ինչպիսի պայմաններում և ինչ տրամաբանությամբ է սահմանադրական արդարադատության համակարգում ձևավորվում իրավասության և սահմանադրական լիազորությունների վերաբերյալ վեճերի լուծման ինքնուրույն գործառույթը։ Այդ նպատակով վերլուծվում են սահմանադրության՝ որպես պետական իշխանության հիմնադիր, կազմակերպիչ և ուղղորդող ակտի բնույթը, սահմանադրական դատարանի դասական կելզենյան ընկալումը, ինչպես նաև Ավստրիայի, Գերմանիայի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի սահմանադրական արդարադատության մոդելները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետությունում տվյալ գործառույթի փուլային զարգացմանը՝ 1995 թվականի Սահմանադրության սկզբնական կարգավորումներից մինչև 2005 և 2015 թվականների սահմանադրական փոփոխություններն ու 2018 թվականի «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքով նախատեսված դատավարական կառուցակարգերը։ Հիմնավորվում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունում գործող մոդելը փուլային եղանակով ձևավորվել է որպես սահմանադրական հավասարակշռության ապահովման միջոց, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է լիազորության վերաբերյալ վեճերի և նորմատիվ վերահսկողության վարույթների հստակ տարանջատմամբ։

Հիմնաբառեր. Սահմանադրական դատարան, սահմանադրական արդարադատություն, իրավասության վերաբերյալ վեճեր, լիազորության վերաբերյալ վեճեր, նորմատիվ վերահսկողություն, ինստիտուցիոնալ արբիտրաժ, սահմանադրա¬կան հավասարակշռություն։