ՄԱՐԴԿԱՆՑ ԹՐԱՖԻՔԻՆԳԻ ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԸ ՍԱՀՄԱՆԱԴԱԻՐԱՎԱԿԱՆ ԵՎ ՄԱՐԴՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ ԴԻՏԱՆԿՅՈՒՆԻՑ. ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ՀԻՄՔԵՐ ԵՎ ԸՆԹԱՑԱԿԱՐԳԱՅԻՆ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ամփոփագիր
Հոդվածը ներկայացնում է մարդկանց թրաֆիքինգի դեմ պայքարի սահմանադրաիրավական ընկալումը՝ դիտարկելով այն ոչ միայն որպես քրեական արդարադատության խնդիր, այլ որպես սահմանադրական կարգի արժեքային հիմքերին սպառնացող երևույթ։ Վերլուծությունը կառուցված է երկու փոխկապակցված հարթությունների վրա՝ նյութական հիմքեր և ընթացակարգային պարտավորություններ։ Առաջին մասում հիմնավորվում է, որ մարդկանց թրաֆիքինգն իր բնույթով խաթարում է մարդու իրավական սուբյեկտայնությունը՝ անձին դարձնելով վերահսկվող օբյեկտ, և այդ պատճառով այն պետք է գնահատվի սահմանադրական իրավունքների ամբողջական համակարգում՝ հատկապես անձի արժանապատվության, ազատության և հարկադիր աշխատանքի արգելքի տրամաբանության ներքո։
Երկրորդ մասում բացահայտվում է պետության պոզիտիվ պարտավորությունների բովանդակությունը՝ արդյունավետ քննության, արդարադատության իրական մատչելիության, զոհերի պաշտպանության, իրավաբանական աջակցության և փոխհատուցման գործուն մեխանիզմների ապահովման համատեքստում։ Հոդվածը շեշտում է միջազգային և սահմանադրական իրավունքի փոխազդեցությունը՝ ցույց տալով, որ թրաֆիքինգի դեմ պայքարի վերաբերյալ քաղաքականությունը ձևավորվում է նաև Հայաստանի կողմից ստանձնած միջազգային պարտավորությունների ձևավորած չափանիշների հաշվառմամբ։ Արդյունքում առաջ է քաշվում մոտեցում, ըստ որի մարդկանց թրաֆիքինգի դեմ պայքարը պետք է ընկալվի որպես սահմանադրական կառավարման որակի չափանիշ՝ արտացոլելով պետության գործնական կարողությունը կանխատեսելու ռիսկերը, կանխելու շահագործումը և ապահովելու արդյունավետ պաշտպանություն։
Հիմնաբառեր. մարդու իրավունքներ, մարդկանց թրաֆիքինգի սահմանադրաիրավական բնույթ, պետության պոզիտիվ պարտավորություններ, մարդու արժանապատվություն, ինստիտուցիոնալ խոցելիություն, շահագործման ռիսկ, իրավունքների պաշտպանություն, հարկադիր աշխատանք, խոցելի խմբերի պաշտպանություն, սահմանադրական պետություն:
DOI: https://10.59560/18291155-2026.1-109
Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանի վեբկայքն ստեղծվել է Եվրոպական միության և Եվրոպայի խորհրդի կողմից՝ Գործընկերություն հանուն լավ կառավարման (ԳԼԿ II) ծրագրային ձևաչափի շրջանակներում ֆինանսավորվող և Եվրոպայի խորհրդի կողմից իրականացվող «Աջակցություն դատական բարեփոխումների իրականացմանը` Հայաստանում դատական իշխանության անկախության և արհեստավարժության ամրապնդումը» ծրագրի շրջանակներում: Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանի վեբկայքում ներկայացված տեսակետները որևէ պարագայում չեն կարող համարվել Եվրոպական միության և/կամ Եվրոպայի խորհրդի պաշտոնական տեսակետի արտահայտում:
Սահմանադրական դատարանի պաշտոնական կայքի վերազինումը հնարավոր է դարձել Ամերիկայի ժողովրդի աջակցությամբ՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Միջազգային զարգացման գործակալության (ԱՄՆ ՄԶԳ) ֆինանսավորմամբ իրականացվող՝ ԱՄՆ ՄԶԳ Հայաստանի Արդարադատության ոլորտի աջակցության ծրագրի շրջանակում: Կայքի բովանդակության պատասխանատուն ՀՀ Սահմանադրական դատարանն է: Կայքում տեղ գտած տեսակետները պարտադիր չէ, որ արտացոլեն ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության կամ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարության տեսակետները: